Een verzameling tips voor ouders van kinderen met autisme
Structuur
Het bieden van structuur geeft duidelijkheid, het visueel maken van die structuur brengt rust.
Wees daarbij betrouwbaar; als er iets op de planning staat moet dit ook uitgevoerd worden. Wijzigt er onverhoopt toch iets in de planning, wees dan zo concreet en compleet mogelijk in deze wijziging, zonder te overprikkelen. De Geef me de vijf methode kan hierbij helpen (wat, hoe, waar, wanneer, wie).
Tools die kunnen helpen bij het bieden van structuur
Weekplanners
Op bol (of andere platformen) zijn deze volop te vinden. Een groot whiteboard met stiften is ook heerlijk, omdat je dan je eigen indeling kan maken. De planner op deze foto is te koop bij de HEMA.
Pictogrammen
Pictogrammen maken structuur visueel. Je kan ze gebruiken voor vaste dagelementen (zoals opstaan, wc bezoek, etc), maar ook voor momenten die minder vaak voorkomen (op bezoek gaan, doktersbezoek).
Een interessante partij hierin is Pictoos.nl. Voor een vast bedrag kan je oneindig veel sets aanmaken en uitprinten.
Labels
Waar moet kleding in mijn kast liggen? Waar moet ik de spelletjes terugleggen? Met een paar simpele labels maak je het leven van je kind een stuk overzichtelijker. Met een labelprinter maak je eenvoudig labels. Zo hadden wij bijvoorbeeld labels in de kledingkast. Op de planken zaten labels als broeken, shirts, truien, etc.
Duidelijkheid
Kinderen met autisme ervaren een sterke onrust bij open eindjes en onduidelijkheid. Het brein voorspelt moeilijk wat er komt, onverwachte dingen voelen snel als chaos. Kinderen met autisme vullen niet vanzelf in wat anderen onbewust aanvoelen, dus duidelijkheid geeft hen de rust en houvast die de wereld zelf niet biedt.
Tools die kunnen helpen bij het geven van duidelijkheid
Geef me de 5
Geef me de 5 is een methode van Colette de Bruin om duidelijk te communiceren met mensen met autisme. Het idee: veel onrust en "probleemgedrag" komt voort uit onvoorspelbaarheid. Geef je antwoord op vijf vragen, dan ontstaat duidelijkheid.
Praktijkvoorbeeld:
Zonder Geef me de 5:
"Zaterdag gaan we naar tante Els, het wordt gezellig!"
Met Geef me de 5:
Wat: We gaan naar de verjaardag van tante Els. Er is taart en we geven een cadeau.
Hoe: We geven iedereen een hand. Daarna mag je op de bank zitten of met de Lego spelen. Als het te druk wordt, mag je naar de logeerkamer.
Waar: Bij tante Els thuis, in Utrecht.
Wanneer: Zaterdag, na de lunch. We blijven tot 16.00 uur, dan gaan we naar huis.
Wie:Tante Els, oom Bert, neef Daan en opa en oma. Ongeveer 10 mensen.
Over deze methode is online veel te vinden. Er zijn ook regelmatig lezingen, die zijn zeker de moeite waard.
Website Geef me de 5
Timetimer
Een timer kan helpen om inzichtelijk te maken hoe lang iets nog duurt. Een Time Timer vrijwel geen geluid en is visueel prikkelarm. De Time Timer laat een geluidsignaal laat horen wanneer de ingestelde tijd verstreken is. Maar de klok is ook zonder geluidsignaal te gebruiken. Het volume kan handmatig bepaald worden. Ook fijn: makkelijk te verplaatsen.
Aftelkalenders
Hoe lang duurt het nog voor…
Een simpele aftelkalender waarop je iedere dag een dag afstreept kan al zoveel duidelijkheid geven. Eenvoudig te maken in word of gewoon zelf even met een stift en een vel papier.
Video modeling
Je kind bekijkt een kort filmpje waarin het gewenste gedrag wordt voorgedaan, door iemand anders of door het kind zelf, en doet het daarna na. Denk aan een filmpje van hoe je je jas ophangt en je tas uitpakt.
Voordelen:
Beeld is herhaalbaar, taal verdwijnt meteen
Geen sociale druk of oogcontact nodig
Alleen het relevante gedrag is te zien, geen afleiding
Op youtube zijn voorbeelden te vinden, maar veel zijn wel in Engels. Zoek op YouTube naar specifieke handelingen in combinatie met "autisme" of "visueel stappenplan". Veel zorginstellingen of speciaal onderwijsscholen delen korte instructiefilmpjes die je als model kunt gebruiken.
Sociaal
Voor kinderen met autisme is de sociale wereld vaak een puzzel zonder handleiding. Wat anderen vanzelf aanvoelen, zoals wanneer je mag meedoen, wat iemand bedoelt of hoe je een ruzie oplost, moet een kind met autisme bewust leren. Dat kost veel energie. Het goede nieuws: met de juiste hulpmiddelen maak je het onzichtbare zichtbaar. Het doel is daarbij niet dat een kind "normaal" gedrag nadoet, maar dat het zich veilig en zelfverzekerd voelt in contact met anderen. Hieronder vind je de tools die in de praktijk het meeste verschil maken.
Tools die kunnen helpen op sociaal vlak
Sociale verhalen
Een kort, persoonlijk verhaaltje dat uitlegt wat er in een situatie gebeurt, wat anderen denken en wat het kind kan doen. Bijvoorbeeld over een bezoek aan de kapper, vooraf rustig samen gelezen.
Voordelen:
Maakt onzichtbare dingen begrijpelijk, zoals gevoelens en bedoelingen van anderen
Bereidt voor op nieuwe of spannende situaties
Makkelijk zelf te maken en op maat te schrijven
Legt uit in plaats van te commanderen, dat geeft rust
Er zijn online wel voorbeelden te vinden, maar veel zijn in het Engels. Het makkelijkst is ze zelf te maken.
Sociale scripts
Vaste zinnetjes die een kind kan gebruiken in lastige situaties, zoals "Mag ik meedoen?" of "Ik wil even alleen zijn." Een kind met autisme weet vaak wel wát het wil, maar niet hoe het dat zegt. Scripts nemen die zoektocht weg. Oefen ze thuis en schrijf ze eventueel op een kaartje voor in de broekzak.
Rollenspel
Thuis oefenen hoe je een klasgenoot begroet, iets vraagt of reageert als iemand je plaagt. Ouders, broers of zussen of zelfs knuffels kunnen de tegenspeler zijn. Door situaties vooraf te spelen, zijn ze in het echt minder onbekend. Houd het luchtig en kort, en bouw langzaam op van makkelijk naar moeilijker.
Emotiekaarten en gevoelsthermometer
Veel kinderen met autisme vinden het lastig om gevoelens te herkennen, bij zichzelf en bij anderen. Kaarten met gezichtsuitdrukkingen helpen om gevoelens een naam te geven. Een gevoelsthermometer of stoplicht laat zien hoe vol iemand zit, zodat een kind kan aangeven dat het te veel wordt, vóórdat het escaleert.
Online zijn er veel voorbeelden van gevoelsthermometers te vinden, vaak ook gratis. Dat geldt ook voor emotiekaarten. Er zijn ook apps beschikbaar, zoals die van GGz Centraal; Sam.
Op pictoos.nl vind je ook pictorammen over emoties, zoals de set Hoe voel je je.
Ik-boekje
Eén pagina voor juf, opa of sporttrainer met wat helpt, wat niet en hoe je merkt dat het kind stress heeft. Zo hoeft een kind niet steeds opnieuw uitgelegd te worden. Het zorgt voor een consistente aanpak door iedereen om het kind heen. Maak het samen met je kind, dan voelt het ook van hem of haar.
Over mij
Ik ben Ivo. In mijn directe omgeving heb ik meerdere mensen met autisme. Daarnaast heb ik als gezinshuisouder gewerkt met kinderen met autisme en in de praktijk kunnen zien wat wel en niet werkte. Ik voeg hier alleen producten toe waarvan ik weet dat ze een positief effect hebben op het leven met autisme.
Samenwerken? Stuur me een mailtje.